Oscar Pistorius en sy regspan het hier vroeg in die nuwe jaar een van hul laaste kaarte te voorskyn gehaal om hom uit die tronk te probeer hou.

Die Pistorius-span het ’n aansoek in die konstitusionele hof gebring om te appelleer teen sy skuldigbevinding die afgelope Desember aan moord. Maar hoe kan die regsproses nou hiervandaan vir die gevalle lemnaeler verloop? Het hy enigsins ’n kans op sukses voor die hoogste hof?

Noudat Oscar-hulle hul aansoekdokumente by die hof ingedien het, “het die staat die geleentheid om opponerende stukke te liasseer”, verduidelik die strafregprokureur Marius du Toit.

“Daarna sal die konstitusionele hof besluit of hulle verlof tot appèl toestaan . . .”

As hulle verlof weier, “is dit basies die einde van die proses en sal die vonnisoplegging (na aanleiding van die appèlhof se moordbeslissing) eenvoudig voortgaan voor regter Thokozile Masipa”.

Maar as hulle wel verlof toestaan, sal die vonnisoplegging – geskeduleer vir 18 April – “na alle waarskynlikheid bloot uitgestel word hangende die konstitusionele hof se uitspraak”, verduidelik Marius.

Sy span het wel iets beet

Hy meen Oscar se regspan opper goeie punte in hul aansoekstukke. “Ek sê nie dis punte wat noodwendig sal slaag nie, maar hulle is beslis argumenteerbaar. En as dit die geval is, kan die konstitusionele hof wel sê: 'Kom ons gun hulle ’n kans in die hof.’”

Dit kan ook nog ’n geleentheid wees om ons regstelsel se doeltreffendheid aan die Suid-Afrikaanse publiek en die wêreld te toon.

Bygesê, regslui het die konstitusionele hof al genader met dit wat hulle as voortreflike sake beskou het, bloot om dan te hoor die hof stel nie belang nie.

Lees ook:  Oscar Pistorius oorweeg regstappe ná skokbewerings oor aanlyn-flirtasie

“Die hof is dus nie daar vir vertoon of ons plesier nie . . . hulle gaan nie sommer tot enige (saak) toetree nie . . . en as hulle voel hierdie een het nou sy pad geloop, sal hulle bloot verlof weier.”

Tog bly dit geweldig belangrik dat die samelewing vertroue in die regstelsel moet hê, benadruk Marius. “Persoonlik dink ek hier’s wel ’n kans dat Oscar-hulle aangehoor kan word deur die konstitusionele hof . . .”

Die Oscar-span voer in hul konstitusionelehof-aansoek aan dat die lemnaeler verkeerdelik en onregverdiglik aan moord skuldig bevind is; die appèlhof het nie die reg gehad om die hooggeregshof se feitelike bevinding te verwerp dat hy uit vrees gehandel het, onder die werklike dog verkeerde indruk dat sy en Reeva Steenkamp se lewe in gevaar was nie.

Hulle redeneer dus “die appèlhof mag die staat se appèl (teen Oscar se aanvanklik strafbaremanslag-vonnis) slegs op regsgronde, regspunte, beoordeel het”, verduidelik Marius.

Een van hul argumente is dus dat waar die appèlhof hulle slegs moes bemoei het met hoe die wet vertolk en toegepas is, “hulle ingemeng het met feitelike bevindinge van regter Masipa”, en in dié opsig ’n bevinding teenstrydig met hare gemaak het.

“Hulle sê dus die appèlhof het hul bevoegdheid oorskry . . .”

Kortom, die hof het na hul mening nie die reg gehad om die hooggeregshof se feitebevindinge te verwerp nie; hulle kon net na regsvrae kyk.

Foute rakende putatiewe noodweer en dolus eventualis

“Dan het hulle ook punte oor putatiewe noodweer in hul stukke geopper; dat die appèlhof die toepassing van putatiewe noodweer verkeerd benader het. Hulle het objektief daarna gekyk, pleks van subjektief (uit Oscar se unieke oogpunt).”

Putatiewe noodweer is ’n regsverweer dat ’n aangeklaagde werklik – dog verkeerdelik – geglo het hy of iemand anders verkeer in lewensgevaar.

Lees ook: Oscar Pistorius skuldig aan moord

Die Oscar-span meld ook in hul aansoekstukke dat die appèlhof wetlike foute begaan het in hul toepassing van die dolus eventualis-beginsel. Hierdie regskonsep – die Afrikaans is “opset by moontlikheidsbewussyn” – beteken jy het die moontlike gevolge van jou optrede voorsien, byvoorbeeld dat jy iemand se dood kon veroorsaak, maar nietemin daarmee voortgegaan.

Dit kan as ’n vorm van opset beskou word en daarom op moord neerkom.

“Maar die dolus eventualis-toets het ’n tweede been: dat jy ook wederregtelikheidsbewussyn moes gehad het. En daarmee, sê Oscar se regspan, het die appèlhof nooit gehandel nie . . .” beduie Marius.

Eenvoudiger gestel, hulle redeneer die appèlhof het die tweede komponent, dat die aangeklaagde ook moes geweet het hy sy optrede is onwettig, verontagsaam.

Dit terwyl Oscar volgens hul werklik geglo het daar bestaan lewensgevaar en hy tree uit selfverdediging en daarom wettig op.

As die konstitusionele hof dalk in sy guns besluit . . .

As die konstitusionele hof Oscar-hulle wel verlof toestaan, sal die hof ’n datum toeken en die partye kom argumenteer. Daar sal egter nie getuies geroep word nie; hulle sal suiwer op grond van die papierrekords argumenteer, soos ook in die appèlhof, sê Marius.

“Daarna sal die hof verdaag en in ’n latere stadium hul bevinding bekend maak . . .

“As hulle dan dalk sê Oscar moes wel aan strafbare manslag skuldig bevind gewees het, sal sy vonnis daarvoor bly staan.” Dan sal Oscar so te sê vry wees, want hy het klaar sy effektiewe tronkstraf uitgedien, en sal bloot nog onder korrektiewe toesig wees.

Maar as hulle die moordbeslissing bekragtig, “sal regter Masipa natuurlik voortgaan met vonnisoplegging”.

Wat ook al die uitslag, as die konstitusionele hof wel op ’n verhoor besluit “kan ’n paar interessante regsvrae dalk beantwoord word”, meen Marius.

“Dink ek Oscar moes skuldig bevind gewees het aan moord? Beslis . . . Maar dit beteken nie die saak kan nie voor die konstitusionele hof beredeneer word nie; dat daar nie wel punte van dispuut is nie.”

Ná alles en alles, “en ongeag wat die regspunte is: As jy vier skote deur ’n deurskiet . . . en ’n persoon wat nie besig was om jou werklik aan te val nie, sterf daaragter . . . gaan jy enige hof moeilik oortuig dat dit nie moord is nie”.

Die minimum vonnis vir moord is 15 jaar, tensy die skuldige substantiewe, dwingende omstandighede kan bewys waarom die hof daarvan moet afwyk. Die hof kan ook die deel van sy vonnis wat Oscar reeds uitgedien het, in ag neem as hy weer gevonnis word.

  • Deur Richard van Rensburg