Julius Malema in hegtenis geneem weens dwelmhandel op die Heathrow-lughawe. Hillary Clinton se dronk ineenstorting nadat sy die Amerikaanse verkiesing verloor het. Robert Mugabe sterf. Koningin Elizabeth gaan aftree.

Wie sou dit kon weerstaan om op webstories met sulke hoofopskrifte te klik? Maar as jy het, is jy ’n rat voor die oë gedraai, want nie ’n woord daarvan is waar nie.

En vir die skeppers daaragter beteken dit groot geld – hoe meer hierdie stories gedeel word, hoe meer mense sal daarop klik en dit beteken meer advertensie-inkomste wat inrol.

Maar vals nuus wat vinnig en oral versprei, maak nie net die bedrieërs ryk nie; dit het ook ’n impak op die mense wat dit lees – dit vorm hul menings en beïnvloed hoe hulle op wêreldgebeure reageer, sê kommentators.

Het vals nuus Donald Trump gehelp om die Amerikaanse verkiesing te wen? Dit is wat sommige ontleders nou wonder ná die omstrede sakemagnaat se klinkende oorwinning in ’n verkiesing wat die meeste kenners verwag het Hillary Clinton sou wen.

In navorsing deur die Amerikaanse nuuswebtuiste Buzzfeed is bevind dat die top-20 vals verkiesingstories meer gereeld op Facebook gedeel is as regte nuus deur betroubare nuusbronne. En die meeste van hierdie stories was ten gunste van Trump en teen Clinton.

Vals berigte soos: Die pous steun Donald Trump se veldtog; Hillary gaan aangekla word; en FBI-agent betrokke by die uitlek van Hillary se e-posse dood gevind in wat lyk soos ’n moord of selfdood is miljoene kere binne enkele dae gedeel.

newsbiscuit

In teenstelling hiermee het die onthulling deur die gerespekteerde New York Times dat Donald ’n verlies van $916 miljoen op sy belastingopgawes van 1995 verklaar het, ’n relatief klein aantal Facebook-interaksies van 175 000 oor ’n hele maand ontlok.

“Hierdie (vals) stories is nadelig vir die mense wat dit lees en dit oor en oor deel,” sê die Amerikaanse media-ontleder Brian Stelter. “Baie van hierdie vals stories versterk kiesers se mening en isoleer hulle van die waarheid. Die stories fokus op mense wat die slegste oor die teenstander wil glo.”

En in ’n bisarre kinkel het dit nou uitgekom dat die skrywers van talle van die vals stories duisende kilometers weg van al die verkiesingsaksie was -- in Masedonië in Suidoos-Europa. Minstens 100 vals nuuswebtuistes wat gewy word aan Amerikaanse politici word uit die klein dorpie Veles in hierdie klein Balkan-republiek bedryf.

Boonop word die meeste van hierdie webtuistes nie bestuur deur politiek partydige volwassenes nie, maar deur tieners wat nie die minste omgee oor wie in die Withuis is nie. Hul mikpunt is bloot om geld te maak en hulle het uitgepluis dat pro-Trump artikels die meeste klikke sou ontlok.

Pres. Barack Obama het reeds vroeg in Hillary se presidentsveldtog gewys op die gevare van sosiale media. “So lank as wat dit op Facebook is, begin mense dit glo,” het hy gesê. “Dit skep hierdie stofwolk van absolute twak.”

Maar Mark Zuckerberg, uitvoerende hoof van die sosiale netwerk, het ná Trump se oorwinning die kritiek afgemaak. Hy het in ’n inskrywing op sy Facebook-blad daarop gewys dat 99 persent van wat mense op die webtuiste sien, betroubaar is en dat slegs ’n klein hoeveelheid uit vals nuus en ’n gekul bestaan.

“Dit maak dit oor die algemeen hoogs onwaarskynlik dat vals stories die uitkoms van hierdie verkiesings in die een rigting of die ander laat swaai het,” het hy geskryf.

Maar nadat die soekenjinreus Google vals nuuswebtuistes verbied het om hul aanlyn advertensiediens te gebruik, het Facebook hul voorbeeld gevolg en gesê hulle sal nie advertensies deel wat webtuistes bemark wat misleidende inhoud vertoon nie.

“Ons span sal aanhou om alle voornemende uitgewers noukeurig te bestudeer en bestaandes te monitor om te verseker hulle voldoen aan die reëls,” het hulle in ’n verklaring gesê.

Maar talle ontleders meen meer moet gedoen word.

the-onion

“Daar is ’n tuisnywerheid van webtuistes wat net vals nuus versin wat ontwerp is om een of ander groep goed op te werk,” sê Fil Menczer, ’n dosent aan die Indiana-universiteit in Amerika wat die verspreiding van verkeerde inligting bestudeer.

Hy sê daar is ’n vertraging van sowat 13 uur tussen die publikasie van ’n vals berig en die daaropvolgende ontmaskering of regstelling. Dis genoeg tyd vir ’n storie om deur miljoene mense gelees te word.

Pleks daarvan om ’n plek te wees waar jy jou uitkyk kan verbreed deur teenstrydige standpunte te bestudeer, is Facebook meer dikwels ’n “eggokamer”.

Jy’s meer geneig om vriende te wees met mense wat soos jy dink en wat inhoud deel wat by jou aanklank vind.

“Mense is meer geneig om vals inligting te aanvaar en om inligting wat van die normale afwyk, te ignoreer,” sê die Italiaanse rekenaarwetenskaplike Walter Quattrociocchi, wat die verspreiding van vals inligting bestudeer het. “Ons soek net na wat ons wil hoor.”

En Facebook se algoritmes slaan munt hieruit, waarsku Fil.

“Jy word gemanipuleer deur die stelsel (deur nuusopskrifte te kry wat jy nie kan weerstaan om op te klik nie) en jy word die oortreder omdat jy dit met jou vriende deel wat jou vertrou, en so gaan die uitbreek voort,” sê hy.

HOE OM ’N VALS NUUSSTORIE UIT TE KEN

Melissa Zimdars, ’n medeprofessor van kommunikasie en media aan die Merrimack-kollege in Massachusetts, het die volgende raad:

  • Kyk na die URL/internetadres. Dit lyk dalk soms nes ’n betroubare webtuiste, maar sal effens anders wees – byvoorbeeld pleks van independent.co.uk sal dit 1ndependent.co.uk wees.
  • Gaan die storie na voor jy dit deel. Indien ander betroubare webtuistes nie daaroor berig nie, is dit waarskynlik ’n vals storie.
  • Wees agterdogtig as daar geen skrywersnaam by die artikel is nie.
  • Gaan die hoofopskrif na by die webtuistes Snopes.com of hoax-slayer.net wat feite nagaan.
  • Swak webontwerp en die gebruik van net hoofletters kan ook ’n teken wees dat die bron nagegaan moet word.
  • Dooie skakels op die webtuiste wat nêrens lei as jy daarop klik nie, is nog ’n teken.
  • Satiriese webtuistes soos The Onion en Newsbiscuit steek die draak met die nuus. Die stories is veronderstel om snaaks te wees, maar baie mense wat dit op Facebook raak lees, besef nie dis ’n grap nie.

1ndependant-co-uk

DIE WAANSINNIGSTE VALS HOOFOPSKRIFTE

Nasa Bevestig Agt Dae van Donkerte. Dié een doen elke jaar die ronde. Die bewerings behels gewoonlik dat ’n naderende sonstorm stof en ruimterommel gaan rondstrooi wat sonlig gaan blokkeer. Dis totale onsin. Anders as aardse storms kan sonstorms nie stof en rommel rondstrooi nie.

Jacob Zuma gee Oscar Pistorius tydelike presidensiële kwytskelding sodat hy by Paralimpiese span kan aansluit. Dit is wat Gossipmillsa.com in Julie berig het. “Tronkstraf en kriminele aanklagte motiveer mense om uit te blink,” word pres. Zuma aangehaal. “As hy sy tydelike vryheid toegestaan word, sal Oscar vinniger hardloop.”

Vrou Met Drie Borste. ’n Masseuse van Florida, wat haarself Jasmine Tridevil noem, laat die internet gons met bewerings dat sy ’n operasie ondergaan het om ’n derde bors te kry in die hoop om ’n werklikheidsreeks los te slaan.

[caption id="attachment_151108" align="alignnone" width="600"]Foto: Facebook/Jasmine Tridevil Foto: Facebook/Jasmine Tridevil[/caption]

Groot nuuswebtuistes het die storie opgetel, maar dae later het dit uitgekom Jasmine se ongewone borsgleufie is danksy slim fotoredigering eerder as plastiese snykunde.

Stanley Kubriek het Gehelp om Maanlanding te Vervals. Daar is verlede jaar beeldmateriaal uitgereik wat glo wys hoe die rolprentmaker Stanley Kubrick erken hy’t die Amerikaanse regering en Nasa gehelp om die maanlanding in 1969 te vervals. Mense het dit geglo, hoewel die man in die video net effens lyk soos die regisseur van die fliek 2001: A Space Odyssey. Die mense agter die video beweer hulle het in Mei 1999 toegang tot die kluisenaar gekry – vreemd, aangesien Stanley twee maande tevore dood is.

BRONNE: NEWYORKTIMES, CNET.COM, THE GUARDIAN