Dit is elke ouer se grootste nagmerrie: jy stap by ’n speelgoedwinkel in om ’n klein speelding te koop wanneer dinge skielik handuit ruk. Jou kind stel nie meer in die Lego-stel belang nie en soek die nuutste Spiderman-figuurtjie wat honderde rande kos. Jy weier kalm, maar jou kind begin luidkeels protesteer. Wat doen jy? Jy kan ingee om ’n vloermoer te vermy of jou humeur verloor en jou skreeuende kind uit die winkel sleep – tot die verligting of afkeur van die ander ouers wat die petalje gadeslaan.

Maar wat doen jy nadat jy jou en jou kind uit die ongemaklike, uitputtende en ergerlike situasie verwyder het? Stuur hom na sy kamer toe? Gee voor dit het nie gebeur nie om die vrede te bewaar?  Skel en skree? “Die antwoord is om in die eerste plek vir jou kind duidelike reëls te maak en grense en dit duidelik te maak dat daar gevolge sal wees as hulle hulle oortree,” sê Dereck Jackson, ’n opvoedkundige sielkundige van Johannesburg.

“Reëls en grense skep vir jou kind struktuur en voorspelbaarheid in die huis, terwyl die gebrek daaraan tot chaos lei.” Hy sê ouers moet selfgeldend wees, nie aggressief nie, wanneer hulle hul kinders dissiplineer. “Dis belangrik om stappe te neem as daar ongehoorsaamheid is en jou reëls oortree word,” voeg hy by.

Dereck beklemtoon die belangrikheid van roetine van ’n jong ouderdom af – selfs vir babas van geboorte tot vier maande. “Op daardie ouderdom het kinders nie die kognitiewe vermoë om gesprekke te voer nie. Dissipline moet begin sodra die kind beweeglik raak. Dit moet behels om hulle te verwyder uit plekke of aktiwiteite waar hulle kan seerkry deur hul aandag met iets anders af te lei. “Van die drie jaar af kan jy gesprekke met jou kind oor hul gedrag voer,” sê Dereck.

Volg hierdie doeltreffende stappe om jou kinders te dissiplineer:

Drie fases van dissipline:

1. Maak reëls en stel grense

Dit help kinders veilig voel, want hulle weet wat om te verwag. Dit is belangrik dat albei ouers hul huisreëls vooraf bespreek en verenig is oor wat die gevolge sal wees as hulle oortree word, sê Dereck. “Maak ’n paar reëls en hou hulle eenvoudig. Praat met jou kinders en laat hulle verstaan dat die gehoorsaming van die reëls nie onderhandelbaar is nie,” voeg hy by. Hy stel die volgende reëls voor:

Gereeld bad- en slaaptyd. “Stel ’n tyd vas vir bad, gaan slaap en opstaan, veral gedurende die week. Selfs tieners het minstens 8-10 uur slaap nodig. Jy kan jou kind laat voel hulle het ’n sê in hul lewe deur ’n buigsamer slaaptyd oor die naweek te beding.”

Tyd vir eet Pak die kos vir ’n redelike tydperk uit en sit dit dan weg tot die volgende maaltyd. “Moet jou kind nie dwing om te eet nie, want dit kan die saadjie plant vir eetprobleme later in hul lewe.”

Aan die kant maak Kinders van 17 maande af kan leer opruim (soos hul speelgoed, boeke en kryte wegpak). Leer hulle dit doen en prys hulle as hulle dit reg doen of sonder dat jy hulle moes vra.

Huiswerk doen Sit ’n plek in hul slaapkamer of in die huis opsy waar hulle kan huiswerk doen sonder afleidings soos die TV. Kinders moet regop by ’n lessenaar of tafel sit. Vir laerskoolkinders moet dit voor seweuur saans wees. As hulle nie huiswerk het nie, kan hulle hersien wat hulle daardie dag geleer het. Laat jou kinders verstaan hulle kan niks anders doen tensy hul huiswerk klaar is en jy dit nagesien het nie. “Om by die huis te leer netjies en georganiseerd te wees, help kinders dieselfde by die skool doen,” sê Dereck.

Eerbiedig wees “Help jou kind verstaan dat jy die gesagsfiguur in die huis is en nie hul vriend nie,” sê Dereck.

2. Wees selfgeldend, nie aggressief nie

Wees selfgeldend, nie aggressief nie, wanneer jy opdragte gee. Dereck sê selfgelding behels 70 persent lyftaal en 30 persent woorde. “Kinders eerbiedig nie woorde nie. Wees eerbiedig, maar moet hulle nie smeek om te doen wat hulle moet doen nie. Leun vooroor om tot op hul vlak te kom en gebruik hul naam (nie skeldname soos ‘jou lui snuiter’ nie). “Praat in ’n ferm stem en plaas jou opdrag in ’n tydraamwerk. Sê byvoorbeeld ‘Pieter, maak asseblief nou jou kamer netjies’. Moet hulle nie ’n tydgaping toelaat nie, want hulle wil hê jy moet gefrustreerd raak en toegee. Sodoende breek hulle jou af,” sê Dereck. Hy sê ma’s word ondoeltreffend deur te sanik en nie stappe te neem nie. Pa’s is geneig om te “preek” of lang stories te vertel. “Nie een van hierdie pogings om dissipline af te dwing, sal werk nie,” sê Dereck.

3. Neem die gepaste stappe

Tree dadelik op wanneer jou kind nie ’n streng opdrag gehoorsaam nie. “Die klem is op ‘optree’, nie straf nie, wat ’n negatiewe konnotasie het,” verduidelik Dereck. Die optrede hang af van die aard van die oortreding en die ouderdom van die kind. Die opsies is onder meer afsondering (om hulle na hul kamer te stuur vir ’n tyd wat vir hul ouderdom gepas is) en die wegneem van voordele (soos die inkorting van TV- of speletjietyd, tieners te hok, hul selfoon vir ’n sekere tydperk weg te neem of 10 persent van hul sakgeld af te vat). “Oorreaksie kan skade veroorsaak (dit is byvoorbeeld onredelik om hul sakgeld vir drie maande weg te vat). Korttermyn optrede is gepaster en doeltreffender,” sê Dereck.

Hoekom dissipline belangrik is

Kinders wat sonder dissipline grootword, sal nooit behoorlike grense aanleer nie, beide in hulself en met ander mense, sê Claudia Abelheim,’n opvoedkundige sielkundige by The Family Life Centre se ouerskapprogram in Johannesburg. “Dit beteken hulle sal as tieners en volwassenes nie verstaan wat gepas is en wat nie. Wanneer ouers gedurig toegee, toon dit ’n gebrek aan respek vir hulself en vir hul kind. Kinders sal sukkel om hulself te respekteer as hulle ouers het wat hulle nie respekteer nie,” sê sy. Aan die ander kant sal die gevolg van oormatige dissipline (of mishandeling) lei tot kinders wat met selfrespek sukkel. “Kinders wat grootword in ’n huis waar hulle mishandel word Children who grow up in an abusive home kan voel dat wat hulle ook al doen nooit goed genoeg is nie. Dit word geïnternaliseer en kan tot groot uitdagings met selfwaarde en riskante gedrag later in hul lewe lei. Kinders wat met hierdie ouerskapstyl grootword, kan ook probeer om altyd hul ouers tevrede te stel, wat dit vir hulle moeilik maak om vir hulself te leer dink en optree,” voeg sy by. Onthou, kinders is ook mense. Wees openlik met hulle as jy ’n fout gemaak het. Dit sal hulle aanmoedig om saam te werk en hulle sal jou eerlikheid waardeer.

Hoe om jou kind verskoning te vra

As jy jou humeur verloor het en onvanpas tenoor jou kind opgetree het:

  • Erken hoekom jy uit woede opgetree het (of dit die gevolg van stres of frustrasie is).
  • Erken hoe jy dink dit jou kind laat voel het (byvoordbeeld verkleineerd, bang, verward of kwaad).
  • Sê vir jou kind wat hulle gedoen het om jou so te laat optree en wat jy graag wil hê hulle in die toekoms anders moet doen om te help keer dat jy weer so optree. Gee ook maniere hoe jy jou eie woede in die toekoms sal probeer beheer.

Kontak The Family Life Centre vir nog inligting oor ouerskapkursusse. Bel 011-788-4784/5 of besoek www.familylife.co.za.

- Vida Li Sik