Volgens 2016 se Suid Afrikaanse Demografie- en-gesondheidspeiling, waarvan die bevindings onlangs bekendgemaak is, val 68 persent van vroue en 31 persent van mans bo die ouderdom van 15 in dié kategorieë. 

Geen enkele rede kan uitgesonder word as die sondaar nie; baie faktore beïnvloed jou gewig, soos gene, ouderdom en die soort en hoeveelheid vetselle wat jy het (dit word grotendeels bepaal terwyl jy ’n kind is). Maar navorsers is dit eens dat ons wel beheer het oor verskeie aspekte wat kan keer dat die skaal se naald ál verder klim. Hier is vyf van dié faktore:

1. Slaap

’n Tekort aan slaap kan jou eetlus verhoog, wat daartoe kan lei dat jy makliker swig voor daai laatmiddagsoetigheid of jou tydens middagete ooreet. In die Wisconsin-slaapstudie, waaraan 1 024 mense deelgeneem het, is waargeneem deelnemers wat minder as agt uur per nag slaap, het proporsioneel ’n hoër liggaamsmassaindeks (LMI), verhoogde sirkulasievlakke van die aptytwekkende hormoon ghrelien en laer vlakke van die hormoon leptien. Gewigsverlies kan dus in die slaapkamer begin!

2. Kilojoules (kJ) in vs. kilojoules uit

Ja, verskillende makronutriënte word verskillend gemetaboliseer, maar elke mens verbrand steeds ’n sekere hoeveelheid energie in een dag. Dit wat nie verbrand word nie, word in vet omgesit. Indien jy elke dag net 420 kJ (100 kalorieë) meer eet as wat jy moet (dis omtrent een koekie, ’n halwe klein pakkie skyfies, ’n halwe sjokolade, ’n halwe bier of ’n klein glas wyn), kan jy oor ’n jaar stelselmatig ongeveer 5 kg aansit. Daar is baie aanlyn rekenaars soos dié een wat jy kan gebruik om uit te werk hoeveel kilojoules jou liggaam min of meer op ’n dag verbrand. Dit neem ook jou geslag, ouderdom en aktiwiteitsvlak in ag.

3. Oefening

Navorsers het lankal vasgestel ’n onaktiewe leefstyl dra by tot ’n toename in gewig. Verskeie faktore speel ’n rol, maar die hoofrede is dat oefening lei tot verhoogde energieverbruik. Soos genoem, verbrand jou liggaam ’n sekere hoeveelheid energie (kos) per dag. Deur te oefen kan jou liggaam dus meer van die energie verbrand; dit verklein die kans dat die oortollige energie as vet geberg word. As jy minder kos inneem as wat jou energiebehoeftes is, sal ekstra oefening veroorsaak dat jy vet vir energie begin verband. Dit kan tot gewigsverlies lei.

4. Die winkelgange

Adverteerders, bemarkers en kopieskrywers word baie geld betaal om jou te oortuig om hul produkte te koop. Dis te verstane dat winskopies of die nuutste sjokolade op die mark jou in die versoeking kan stel. Deur hiervan bewus te wees is dalk die eerste stap tot ’n maerder jy. Die Wêreldgesondheidsorganisasie stel voor jy laai jou mandjie vol veselryke, voedsame kosse en vermy energiedigte kosse en drankies met min tot geen voedingswaarde. Hou ook jou kantoor- en huisomgewing versoekingvry. So maak jy dit vir jouself makliker om wilskrag toe te pas.

5. Porsiegrootte

Dis geen geheim dat porsiegroottes oor die jare heen groter geword het soos maatskappye in ’n mededingende mark en knap ekonomiese tye die “beste waarde vir geld” probeer bied nie. Verskeie studies, soos dié een waarin 51 Amerikaanse mans en vroue bestudeer is, toon mense is geneig om meer te eet wanneer ’n groter porsie voorgesit word en minder wanneer dit kleiner is. In die spesifieke studie het deelnemers tot 30 persent meer geëet toe hulle ’n groter porsie kry. Daar was egter geen verskil in hoe honger hulle voor die ete was of hoe versadig hulle ná die tyd was nie. Hulle het dus net meer geëet omdat die kos beskikbaar was. Wees bedag op hoeveel jy skep of bestel; dit kan jou energie-inname (en gewig) verminder sonder dat jy eens hard probeer. Raadpleeg die Voedingsinligtingsentrum van die Universiteit Stellenbosch vir riglyne oor porsiegroottes.

  • Liezel Joubert Engelbrecht blog vir Huisgenoot oor dieetkundige sake.
Liezel Joubert Engelbrecht